Mało ostatnio czytam, i mało tu piszę, ale jest nadzieja, że jeszcze tydzień, wygrzebię się spod ostatnich przedwakacyjnych zleceń i nadrobię, przynajmniej trochę.

Muszę się do czegoś przyznać - jestem wielbicielką Johna Irvinga. Oczywiście wiem, że niektórzy kręcą nosem i uważają go za grafomana. Ja mam wrażenie, że to pisarz, którego się albo bardzo lubi, albo nie znosi. Musi "trafić". Do mnie trafia bezbłędnie, przeczytałam chyba wszystkie jego powieści wydane po polsku, niektóre po kilka razy, jedne lubię bardziej, inne mniej, miewam przesyt, ale potem wracam.

"Ostatnia noc..." jest w zasadzie poskładana z tych samych kawałków co wszystkie poprzednie książki Irvinga, z małymi wyjątkami. Są tu i niedźwiedzie, i stary, śmierdzący pies, i wspomniane w przelocie zapasy, i młody pisarz, i wypadek samochodowy, i ojciec obawiający się o swojego syna, wypisz-wymaluj ST Garp goniący kierowców po osiedlu.

Tytułowa Twisted River to rzeka i osada flisaków, w której zamieszkuje kucharz Dominic Baciagalupo z dwunastoletnim synem Dannym. Tragiczna pomyłka chłopca i splot nieszczęśliwych okoliczności zmusi ojca i syna do wyjazdu z osady. Irving na ponad 500 stronach przedstawia ich dalsze losy na przestrzeni 50 lat - tułaczkę, kolejne przeprowadzki w obawie przed zemstą, związki z kobietami. Jak to u Irvinga, bywa groteskowo, smutno, zabawnie albo dziwnie, wydarzenia tragiczne przeplatają się z absurdem, a wszystko składa się na jakieś krzywe zwierciadło ludzkiego losu.

Ale dla mnie to przede wszystkim książka o pisaniu. O tym, jak życie splata się z literaturą i wplata w książki. O przetwarzaniu życia w literaturę na rozmaite sposoby, o samym procesie twórczym. O wątkach autobiograficznych w powieściach, o inspiracjach z życia wziętych. Wszystko to pojawia się mimochodem, w wątku Danny'ego, który publikuje kolejne książki, pomału zyskując sławę i uznanie. Na ostatnich stronach dostajemy wspaniały opis warsztatu pisarskiego Danny'ego. Oczywiście wszystko to natychmiast prowokuje do zadawania pytań - ile w postaci Danny'ego jest samego autora, na ile wszystkie te spostrzeżenia odnoszą się i do samego Irvinga, które ze stałych elementów jego powieści są z życia wzięte. A może ta powieść to jakiś rodzaj rozliczenia z własną twórczością? Dla mnie akurat ten wątek był najciekawszy, chyba ze zrozumiałych powodów :) chociaż samej fabule też nic nie brakuje.

Znów po latach zaczęłam czytać, podkreślając najciekawsze cytaty, a oto próbka:

"Przepisywanie jest pisaniem (...). Bywa też najbardziej twórczym aspektem całości" (s. 365)

"Tak zwani prawdziwi ludzie nigdy nie są tak kompletni jak postaci od początku do końca zmyślone" (s. 397)

"W mediach prawdziwe życie liczyło się bardziej niż fikcja; elementy powieści osnute choćby częściowo na osobistych doświadczeniach budziły większe zainteresowanie odbiorców aniżeli wątki "tylko" zmyślone. Bo czyż w każdym utworze fikcyjnym to, co naprawdę zdarzyło się pisarzowi - lub też bliskiej mu osobie - nie jest bardziej wiarygodne niż jakakolwiek historia będąca od początku do końca dziełem jego wyobraźni? Była to dość powszechnie panująca opinia, mimo iż zadanie pisarza bądź co bądź sprowadza się do wymyślania historii, jak powtarzał przekornie Danny (...)" (s. 394)

i moje ulubione:

"czyż członkowie klubów książki to w większości nie kobiety w pewnym wieku?" (s. 394) He, he. Podstawmy pod "członków klubów książki" członków blogowego kręgu czytelniczego i wszystko jasne.

Może nie jest to najlepsza książka Irvinga - jeśli chodzi o mnie, to nadal króluje Hotel New Hampshire i (wbrew krytykom) Regulamin tłoczni win (na drugim końcu jest Metoda wodna i Syn cyrku) - ale bardzo dobra.

Ocena 9/10